ابعاد و زواياى زندگى اين همشهرى به تاريخ پيوسته‌ام را شناسايى كنم . نتيجه كار در ابتدا رضايتبخش نبود و در كمتر كتاب و منبع منتشر شده‌اى نشانى از او يافت مىشد . اطلاعات اندك و قطره‌اى بود ، اما پس از مدتى همان قطره‌ها كه در كنار يكديگر قرار گرفتند ، ابعادى از چهره اين رجل گمنام را آشكار ساختند . رضازاده ملك نام كمره‌اى را در كنار افرادى همچون سيد جمال الدين واعظ اصفهانى ، ملك المتكلمين ، جهانگير خان صوراسرافيل ، حيدر خان عمو اوغلى ، سليمان ميرزا اسكندرى ، ميرزا سليمان خان ميكده ، سيد محمد رضا مساوات ، على اكبر دهخدا ، يحيى ميرزا اسكندرى و ميرزا قاسم خان صوراسرافيل به عنوان بنيانگذاران فرقه اجتماعيون عاميون آورده بود . « 1 » اسماعيل رائين به نقل از ميرزا محسن نجم‌آبادى ، كمره‌اى و جمعى ديگر ، از جمله اسد الله خان ابو الفتح‌زاده ، ميرزا سليمان خان ميكده ، حكيم الممالك ، سيد حسن تقىزاده و . . . را به عنوان اعضاى تشكيلات مخفى موسوم به كميتهء بين الطلوعين معرفى كرده بود . « 2 » اين كميته سرچشمه اصلى حزب دمكرات بود كه به‌طور طبيعى كمره‌اى نيز در شمار اعضاى اصلى آن قرار گرفت . نويسنده‌اى ديگر از سازمان مخفى سوسيال‌دمكرات تهران كه در سال 1325 ق براى مبارزه با استبداد و مسلح كردن انقلابيون شكل گرفت ياد كرده و نام كمره‌اى ، سيد جمال الدين واعظ ، ملك المتكلمين ، حيدر خان عمو اوغلى ، صادق طاهباز . . . را در رديف بنيانگذاران آن ذكر كرده بود . « 3 » عبد الله مستوفى نوشته بود : « با ورود آزاديخواهان به تهران بساط استبداد صغير جمع و به‌جاى آن مشروطه كبير پهن شد . آزاديخواهان و بخصوص دمكراتهاى آن روز ، ديوان محاسباتى از عميد الحكما و سيد ابراهيم خلخالى و سيد محمد كمره‌اى و مشير اكرم و از اين قماش تشكيل دادند » . « 4 »

--> ( 1 ) . رضازاده ملك ، رحيم ، چكيدهء انقلاب حيدر خان عمو اوغلى ، انتشارات دنيا ، تهران ، 1352 ، ص 43 . ( 2 ) . رائين ، اسماعيل ، حيدر خان عمو اوغلى ، جاويدان ، تهران ، 1355 ، ص 48 . ( 3 ) . ورهرام ، غلامرضا ، نظام سياسى و سازمانهاى اجتماعى عصر قاجار ، انتشارات معين ، تهران ، 1367 ، ص 414 . ( 4 ) . مستوفى ، عبد الله ، شرح زندگانى من با تاريخ اجتماعى و ادارى قاجاريه ، ج 2 ، نشر زوار ، تهران ، 1343 ، ص 298 .